Tranh cãi nổ ra khi JCPOA hết hiệu lực

Cập nhật ngày: 22/10/2020 | 09:11 GMT+7

Bất chấp sự phản đối quyết liệt từ phía Mỹ, lệnh cấm mua bán vũ khí kéo dài hơn một thập kỷ của Liên Hợp Quốc (LHQ) đối với Iran đã chính thức hết hiệu lực vào ngày 18/10 vừa qua. Tuy nhiên, tranh cãi vẫn tiếp diễn bởi trong khi Cộng hòa Hồi giáo Iran hoan nghênh dấu mốc này thì nhiều khả năng Mỹ sẽ tiếp tục áp dụng các biện pháp gây sức ép để duy trì cấm vận.

Điều khoản quy định về thời hạn ngừng cấm vận vũ khí đối với Iran đã được Hội đồng Bảo an LHQ đưa ra trong Nghị quyết 2231 về việc ủng hộ thỏa thuận hạt nhân ký kết giữa Tehran và Nhóm P5+1 (gồm 5 thành viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp cùng với Đức) còn gọi là kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA). Theo thỏa thuận này, Iran cam kết thu hẹp chương trình hạt nhân để đổi lấy việc dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt, bao gồm lệnh cấm vận vũ khí sau 5 năm kể từ khi thỏa thuận được thông qua.

Một triển lãm vũ khí và trang thiết bị quân sự được tổ chức ở thủ đô Tehran (Iran) năm 2019

Đầu năm nay, Mỹ đã cố gắng vận động để khôi phục các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Iran và gia hạn lệnh cấm vũ khí, song tất cả các dự thảo nghị quyết do Washington đưa ra đều bị LHQ bác bỏ. Ngay cả các đồng minh châu Âu là Anh, Pháp, Đức hồi tháng 7 cũng ra Tuyên bố chung cho rằng, Mỹ không có quyền kích hoạt cơ chế trừng phạt sau khi đã đơn phương rút khỏi JCPOA năm 2018.

Tuyên bố hôm 18/10 của Bộ Ngoại giao Iran khẳng định, mọi hạn chế đối với việc chuyển giao vũ khí, dịch vụ tài chính đến và đi từ Cộng hòa Hồi giáo Iran, cùng tất cả các lệnh cấm trước đây liên quan đến việc nhập cảnh hoặc quá cảnh qua lãnh thổ của các quốc gia thành viên LHQ đối với một số công dân và quan chức quân đội Iran đều tự động chấm dứt. Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif gọi đây là ngày trọng đại với nước này, nhấn mạnh việc Tehran có thể hợp tác quốc phòng trở lại với các nước. Dù vậy, việc dỡ bỏ lệnh cấm không có nghĩa là Iran sẽ ngay lập tức mua sắm vũ khí ồ ạt. Bộ Ngoại giao Iran khẳng định, học thuyết phòng thủ của nước này ưu tiên nhân sự, năng lực bản địa.

Bên cạnh đó, các chuyên gia nhận định vẫn còn nhiều rào cản mà Iran phải đối mặt để xúc tiến hoạt động mua sắm vũ khí quy mô lớn do tác động của các lệnh trừng phạt từ phía Mỹ cũng như việc các nước liên quan cân nhắc lợi ích địa chính trị. Hồi năm 2019, Cơ quan Tình báo quốc phòng Mỹ dự đoán, khi lệnh cấm vận vũ khí chấm dứt, Iran có thể sẽ theo đuổi các thương vụ mua máy bay chiến đấu Su-30, máy bay huấn luyện Yak-130, xe tăng T-90, hệ thống phòng thủ tên lửa S-400 và hệ thống tên lửa phòng thủ bờ biển Bastion của Nga, cùng một số loại vũ khí từ Trung Quốc. Do đó, xứ Cờ hoa vẫn đang tiếp tục các nỗ lực đơn phương nhằm gây sức ép tối đa đối với Iran, đồng thời liên tục công bố các biện pháp trừng phạt các cơ quan, ngân hàng, cá nhân và thực thể của Tehran. Ngay trong ngày 18/10, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã thẳng thừng bác bỏ việc lệnh cấm vận vũ khí với Iran hết hiệu lực.    

Giới quan sát nhận định, vẫn còn nhiều rào cản mà Iran phải đối mặt để thực hiện các thương vụ vũ khí lớn do một số ràng buộc, trong đó bao gồm lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ cũng như các cân nhắc lợi ích địa chính trị từ những quốc gia liên quan. Ngay cả Nga và Trung Quốc, hai nước phản đối mạnh mẽ chiến dịch "gây áp lực tối đa" của Mỹ, cũng có thể cân nhắc khi bán vũ khí cho Iran do mối quan hệ của hai nước này với các quốc gia vùng Vịnh. Vì vậy, Moscow và Bắc Kinh có thể vẫn tổ chức các cuộc đàm phán về vấn đề vũ khí với Tehran trong thời gian tới, tuy nhiên các bước tiến cụ thể sẽ không được công bố cho đến khi kết quả bầu cử tổng thống Mỹ được ngã ngũ.

Hoài Anh (t.h)

1,622
Viết bình luận mới