HOTLINE: 0834 244 333   |   THƯ VIỆN   |   ĐẶT LÀM TRANG CHỦ

Tôn vinh, nâng tầm giá trị nghệ thuật hát then

Cập nhật ngày: 08/11/2012 | 14:33 GMT+7

Hát then là loại hình diễn xướng dân gian tổng hợp gồm: ca, nhạc, múa và diễn trò. Theo nghiên cứu của các chuyên gia, “then” tiếng Tày tức là “thiên”, chỉ Trời. Vì thế, hiểu theo ngôn ngữ dân tộc thì điệu hát then được coi là điệu hát thần tiên, là một loại hình nghệ thuật mang màu sắc tín ngưỡng thuật lại một cuộc hành trình lên thiên giới để cầu xin điều gì đó...

Từ ngày 3 đến 6/11/2012, Liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc lần thứ IV năm 2012 đã được tổ chức tại thành phố Lạng Sơn. Tham dự có 10 đoàn nghệ thuật quần chúng các tỉnh: Bắc Kạn, Bắc Giang, Cao Bằng, Ðiện Biên, Ðắk Nông, Hà Giang, Lào Cai, Quảng Ninh, Tuyên Quang, Lạng Sơn với chủ đề “Muôn phương hội tụ”. Ðây là hoạt động nhằm tiếp tục phát huy kết quả của những cuộc liên hoan đã tổ chức; là dịp để tôn vinh loại hình nghệ thuật độc đáo đã bao đời nay gắn bó với đời sống của dân tộc Tày, Nùng, Thái; tăng cường giới thiệu quảng bá rộng rãi tới công chúng; đồng thời, cũng là dịp để các nghệ nhân, nghệ sỹ gặp gỡ, giao lưu, giới thiệu những nét văn hóa đặc sắc của địa phương mình…

 

Đặc sắc nghệ thuật hát then

 

Hát then là loại hình diễn xướng dân gian tổng hợp gồm: ca, nhạc, múa và diễn trò. Theo nghiên cứu của các chuyên gia, “then” tiếng Tày tức là “thiên”, chỉ Trời. Vì thế, hiểu theo ngôn ngữ dân tộc thì điệu hát then được coi là điệu hát thần tiên, là một loại hình nghệ thuật mang màu sắc tín ngưỡng thuật lại một cuộc hành trình lên thiên giới để cầu xin điều gì đó.

 

Về nguồn gốc hát then, có nhiều ý kiến khác nhau, song một số chuyên gia cho rằng hát then có xuất xứ từ Cao Bằng, khi nhà Mạc bị thất sủng. Hầu hết trong các lễ cúng của người Tày đều có hát then. Hát then không chỉ đơn thuần là một loại hình âm nhạc hay diễn xướng dân gian mà có sự gắn kết chặt chẽ với tín ngưỡng.



Một tiết mục biểu diễn tại Liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính toàn quốc lần thứ IV. Ảnh tư liệu


Then được hát trong hầu hết các nghi lễ với nhiều đường then khác nhau tùy thuộc vào mục đích của nghi lễ. Ngoài phần thuộc lễ nghi, diễn xướng then còn có phần mang tính chất vui chơi, đậm yếu tố sân khấu. Ở mỗi vùng quê lại có những làn điệu hát then khác nhau như: then – Lạng Sơn dìu dặt tha thiết, then – Tuyên Quang dồn dập như thúc quân ra trận, then – Hà Giang lại nhấn nhá từng tiếng một, then – Bắc Kạn lại như tiếng thì thầm…Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể, then có một số loại hình thể hiện các chức năng chính như: then cầu an, then cầu mùa, then chúc tụng, then chữa bệnh, then cấp sắc…

 

Trong quan niệm của người Tày, các ông Then, Tào, Pụt, Mo là những người có khả năng liên hệ với thần linh, tiếp cận với thế giới siêu nhiên, là cầu nối giữa người trần với các đấng tự nhiên. Vì vậy, hiện nay họ vẫn là những nghệ nhân nắm giữ nhiều điệu then cổ nhất.

 

Nói đến nghệ thuật hát then không thể không nhắc đến cây đàn tính, bởi nếu thiếu đi âm thanh của cây đàn này thì điệu hát then sẽ không hoàn chỉnh. Tiếng trầm bổng ngân nga từ cây đàn tính quyện với những lời ca, tiếng hát của then như đưa người ta vào một thế giới hư ảo, huyền bí…

 

Then gắn với đời sống tâm linh và tín ngưỡng của người Tày, Nùng góp phần làm nên bản sắc văn hóa của cộng đồng Tày – Nùng. Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiến hành làm hồ sơ trình UNESCO công nhận hát then là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại là một việc làm ý nghĩa không chỉ nhằm giới thiệu và quảng bá văn hóa dân tộc với bạn bè thế giới mà còn góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát triển di sản quý giá của cha ông để lại.


Ảnh tư liệu


Tiếp tục tôn vinh, nâng tầm giá trị nghệ thuật hát then

 

Nhằm đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát then, từ năm 2005, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức Liên hoan hát then, đàn tính toàn quốc (lần thứ I/2005 tại tỉnh Thái Nguyên, lần thứ II/2007 tại tỉnh Cao Bằng, lần thứ III/2009 tại tỉnh Bắc Kạn). Năm 2012, tại tỉnh Lạng Sơn là Liên hoan lần thứ IV, nhằm phát huy kết quả đạt được của những lần liên hoan trước đó, đồng thời tiếp tục tôn vinh, không ngừng nâng tầm giá trị của môn nghệ thuật này hơn nữa.

 

 Liên hoan lần thứ IV tại tỉnh Lạng Sơn năm 2012 có sự góp mặt, hội tụ của 10 tỉnh, thành phố có dân tộc Tày, Nùng, Thái hiện vẫn lưu giữ loại hình nghệ thuật hát then, đàn tính gồm 9 tỉnh vùng núi phía Bắc và tỉnh Ðắk Nông. Thời gian diễn ra các hoạt động của Liên hoan từ ngày 3 – 6/11/2012, bao gồm: trưng bày triển lãm “Di sản văn hóa then” tại Bảo tàng tỉnh; hội thảo về bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát then trong giai đoạn hiện nay; biểu diễn, giới thiệu các tiết mục của các đoàn tham gia liên hoan. Lễ khai mạc liên hoan được tổ chức tại Quảng trường đường Hùng Vương, thành phố Lạng Sơn vào tối 4/11/2012 và được truyền hình trực tiếp trên sóng của Ðài Truyền hình Việt Nam. Có thể khẳng định, liên hoan lần này là một ngày hội lớn của đồng bào các dân tộc Việt Nam nói chung, các dân tộc của các địa phương hiện vẫn đang lưu giữ nghệ thuật hát then. Mỗi kỳ liên hoan được tổ chức sẽ góp phần quảng bá, khẳng định những giá trị cao đẹp của nghệ thuật hát then, cũng như không ngừng nâng tầm giá trị của di sản văn hóa này trong đời sống xã hội. Ðồng thời, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần chủ động, tích cực của các tầng lớp nhân dân trong công tác bảo tồn, làm giàu và phát huy, phát triển vốn di sản dân ca dân tộc. Không chỉ có vậy, qua đó còn cho thấy những cách thức bảo tồn, phát huy hiệu quả từ trong đời sống thường ngày, gắn với hoạt động của các câu lạc bộ cơ sở, nêu cao vai trò chủ thể của nhân dân. Mặt khác, thể hiện sự quan tâm của các cấp, ngành trong việc tạo ra các môi trường diễn xướng thích hợp để nghệ thuật hát then được thể hiện, trình diễn, giới thiệu tới đông đảo công chúng.

 

Thực tế cho thấy, ngay trong sinh hoạt văn hóa thường ngày như lễ, tết thì hát then vẫn được đem ra trình diễn. Nhưng với sự hội tụ tại liên hoan sẽ là một dịp tập trung tôn vinh đậm nét hơn cả, cũng như việc học hỏi và tìm ra những tiếng nói chung trong công tác bảo tồn và phát huy giữa các tỉnh, thành.

 

Vậy nên, Liên hoan hát then, đàn tính toàn quốc chính là dịp tập trung tôn vinh, khơi dậy tinh thần, ý thức bảo tồn các giá trị di sản văn hóa nói chung, nghệ thuật hát then nói riêng trong mọi tầng lớp nhân dân. Ðể làm sao, sau mỗi liên hoan, chúng ta sẽ có thêm nhiều nghệ nhân, nhiều người yêu thích hát then hơn nữa và cùng chung sức với các cấp, ngành bảo tồn, làm giàu và phát huy các di sản đó một cách hiệu quả. Trong đó, người dân luôn phát huy vai trò là chủ thể.

 

T.H (t.h)

3,466
Viết bình luận mới
Thăm dò ý kiến

Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Nông lần thứ XI đề ra mục tiêu: "Đến năm 2020, Đắk Nông phấn đấu thoát khỏi tình trạng tỉnh nghèo, kém phát triển". Theo bạn khả năng thực hiện mục tiêu trên như thế nào?